Κυριακή, 24 Ιανουαρίου 2016

Η δυτική Ευρώπη από τον 13ο μέχρι τον 16ο αιώνα

Η  δυτική Ευρώπη από τον 13ο μέχρι τον 16ο αιώνα.

1.Ο 13ος αιώνας ήταν για την Ευρώπη εποχή ευμάρειας.

  • αύξηση της αγροτικής παραγωγής
  • ανάπτυξη του εμπορίου
  • ακμή των πόλεων κυρίως της Φλωρεντίας και του Μιλάνου
  • ισχυροποίηση του δυτικού νομίσματος και κυρίως του βενετικού δουκάτου
  • αύξηση του πληθυσμού στα χωριά και στις πόλεις
  • μείωση της δύναμης των φεουδαρχών
  • εξουσία των πατρικίων στις πόλεις

2.Η συγκρότηση των κρατών και η απαίτηση δικαιωμάτων
  • στη Γαλλία έγινε προσπάθεια από την πλευρά του βασιλιά να υποτάξει τους φεουδάρχες πάνω στους οποίους και επιβλήθηκε.Υποχρέωσε επίσης τον πάπα να μεταφέρει την έδρα του από τη Ρώμη στην Αβινιόν.Η παπική εκκλησία ταπεινώθηκε με αυτήν την ενέργεια και άρχισε να ακούγεται έντονα το αίτημα για θρησκευτική μεταρρύθμιση.
  • στην Αγγλία οι φεουδάρχες μαζί με τον κλήρο και τους αστούς περιόρισαν σημαντικά τη βασιλική εξουσία.Τις απαιτήσεις τους διατύπωσαν στη Μεγάλη Χάρτα το 1215.Αναγκάστηκε να την αποδεχθεί ο Ιωάννης ο Ακτήμων,βασιλιάς της Αγγλίας.Το αγγλικό κοινοβούλιο ιδρύθηκε το 1295 και από αυτό προήλθε η Βουλή των Λόρδων και η Βουλή των Αντιπροσώπων.
3.Η Αναγέννηση και ο Ανθρωπισμός
  • Αναγέννηση ονομάζουμε το ευρύτερο καλλιτεχνικό,επιστημονικό και πνευματικό φαινόμενο κατά το οποίο η δυτική Ευρώπη ανακαλύπτει τις αξίες της κλασικής αρχαιότητας και απαλλάσσεται σταδιακά από τη θρησκευτική μονομέρεια του Μεσαίωνα.Η Αναγέννηση εισάγει την Ευρώπη πανηγυρικά στον νεότερο πολιτισμό της.
  • βάση της Αναγέννησης υπήρξε η οικονομική ευμάρεια των ιταλικών πόλεων,κυρίως της Φλωρεντίας και της Βενετίας,η ίδρυση και ακμή των πανεπιστημίων,οι φιλόμουσοι ηγεμόνες όπως οι Μέδικοι της Φλωρεντίας,η ανακάλυψη του Νέου Κόσμου,η εισροή χρυσού στην Ευρώπη και η κρίση της Καθολικής Εκκλησίας.Φυσικά η ανακάλυψη της τυπογραφίας δεν έπαιξε μικρό ρόλο,αφού τα βιβλία είναι τώρα πιο προσιτά σε μεγαλύτερο αριθμό ανθρώπων.
  • Ανθρωπισμό ονομάζουμε τη στροφή προς τα κλασικά γράμματα με σκοπό να αντληθούν αξίες για τον σύγχρονο κόσμο και όχι απλώς για θεωρητική μελέτη.Προδρομικές μορφές του Ανθρωπισμού θεωρούνται ο Πετράρχης,ο Δάντης και ο Βοκάκιος.
  • Καθολικό άνθρωπο ονομάζουμε την πολύπλευρη εκείνη προσωπικότητα που διαθέτει σε αρμονική συγκυρία πνευματικές και σωματικές δυνάμεις,θρησκευτικότητα αλλά και υπευθυνότητα απέναντι στη ζωή και τον πολιτισμό.
  • οι Έλληνες λόγιοι συνέβαλαν αποφασιστικά στο κίνημα του ανθρωπισμού μεταφέροντας από το Βυζάντιο γνώσεις και χειρόγραφα, διδάσκοντας στα πανεπιστήμια της Δύσης και πρωτοστατώντας στην έκδοση των κλασικών συγγραφέων από τα τυπογραφεία των δυτικών ευρωπαϊκών πόλεων.Οι πιο σημαντικές μορφές ήταν ο Γεώργιος Σχολάριος,ο Γεώργιος Γεμιστός-Πλήθων,ο καρδινάλιος Βησσαρίων,ο Μανουήλ Χρυσολωράς και άλλοι.
  • ο ανθρωπιστής Έρασμος συνόψισε τη νέα αντίληψη για την αγωγή και την εκπαίδευση στη φράση "οι άνθρωποι δεν γεννιούνται αλλά γίνονται",στην οποία περικλείεται ολόκληρη η αναγεννησιακή αντίληψη για τον άνθρωπο.Η αντίληψη αυτή οδήγησε στην ανάπτυξη της επιστημονικής έρευνας.
  • η εφεύρεση της τυπογραφίας.Το 1450 ο Ιωάννης Γουτεμβέργιος από τη Μαγεντία της Γερμανίας,χρησιμοποίησε κινητά μεταλλικά στοιχεία για την εκτύπωση βιβλίων.Εκδόθηκαν χιλιάδες βιβλία ευνοώντας την πρόσβαση στη γνώση,η οποία όμως περιορίστηκε μόνο στις πόλεις.Οι μεγάλες ανθρώπινες μάζες των επαρχιών παρέμειναν αγράμματες για πολλούς αιώνες ακόμα. 
4.Οι Ανακαλύψεις
  • στις αρχές του 14ου αιώνα ο Μάρκο Πόλο έγραψε το Βιβλίο των Θαυμάτων στο οποίο εξιστορούσε τις εντυπώσεις του από τη μυθική και πλούσια Ανατολή.
  • στην Ευρώπη,ο αποκλεισμός των δρόμων της Μεσογείου από τους Τούρκους,το μονοπώλιο των μπαχαρικών από τους Βενετούς,η έλλειψη μετάλλων στην Ευρώπη και ο ανταγωνισμός των εθνικών κρατών και των Ευρωπαίων ηγεμόνων,κατέστησαν αναγκαία την ανακάλυψη άλλων δρόμων για την Ανατολή.Η Ισπανία και η Πορτογαλία,λόγω γεωγραφικής θέσης,πρωτοστάτησαν στο εγχείρημα αυτό.  
  • τα υπερπόντια ταξίδια διευκολύνθηκαν από κάποιες τεχνικές ανακαλύψεις της εποχής όπως η πυξίδα,ο αστρολάβος και ο πορτολάνος.Το νέο πλοίο ανοιχτής θαλάσσης,η καραβέλα,έδωσε τη δυνατότητα πλεύσης σε ανοιχτές θάλασσες και ωκεανούς.
  • ο Πορτογάλος Βαρθολομαίος Ντιάζ έφτασε στο Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας στα τέλη του 15ου αιώνα.
  • στις αρχές του 16ου αιώνα ο Βάσκο Ντα Γκάμα έφτασε στις Ινδίες και γύρισε γεμάτος μπαχαρικά.
  • την ίδια εποχή ο Αλβάρεζ Καμπράλ φθάνει στη Βραζιλία παρασυρμένος από τα κύματα και την καταλαμβάνει.
  • ο Χριστόφορος Κολόμβος , κοντά στα 1492,κίνησε δυτικά.Φθάνοντας στο Σαν Σαλβαδόρ πίστεψε ότι έφτασε στις Ινδίες ενώ είχε ανακαλύψει την αμερικανική ήπειρο,την οποία χαρτογράφησε ο Φλωρεντινός Αμέρικο Βεσπούτσι και της έδωσε το όνομά του.
  • ο Φερδινάνδος Μαγγελάνος πραγματοποίησε τον περίπλου της γης μέσα σε δυόμισι χρόνια,1519-1522.Αποδείχθηκε ότι η γη είναι σφαιρική.
5.Η κατάκτηση του Νέου Κόσμου
  • με τη συνθήκη της Τορντενζίλα στα 1494 Πορτογάλοι και Ισπανοί μοιράζονται τη Νότιο Αμερική και αρχίζουν τη συστηματική εκμετάλλευσή της.
  • η κατάληψη των νέων χωρών συνοδεύτηκε από σφαγές,λεηλασίες,απάνθρωπες μεθόδους εξόντωσης των τοπικών πληθυσμών και εξαφάνισης των προκολομβιανών πολιτισμών.
  • οι Πορτογάλοι έστρεψαν το ενδιαφέρον τους από το Κογκό μέχρι τη Βραζιλία και από τον Περσικό κόλπο μέχρι την Ιαπωνία.Εμπορεύονταν το κακάο,τη ζάχαρη και το τσάι και είναι οι πρώτοι που εγκαινίασαν το εμπόριο των μαύρων σκλάβων.
  • οι Ισπανοί κατέκτησαν τις περιοχές από την Αργεντινή και τη Χιλή μέχρι το Μεξικό.Τους ενδιέφεραν οι φυτείες αλλά περισσότερο ο χρυσός και ο άργυρος των περιοχών αυτών.
  • σε λίγο Ολλανδοί,Άγγλοι και Γάλλοι θα μπουν στο παιχνίδι της αποικιοκρατίας και η σύγκρουση μεταξύ τους θα είναι αναπόφευκτη.
  • η ανακάλυψη και κατάκτηση του Νέου Κόσμου θα φέρει στην Ευρώπη πολύτιμα μέταλλα,καλλιέργειες άγνωστες μέχρι τότε,δημιουργία τραπεζικών και ασφαλιστικών επιχειρήσεων και θα θέσει τις βάσεις του καπιταλιστικού συστήματος.
  • στον κοινωνικό τομέα ευνοείται και ακμάζει η αστική τάξη των εμπόρων και των βιοτεχνών.Η αριστοκρατία της γης,όσο κι αν κλονίστηκε,δεν έχασε τα προνόμιά της αλλά ο τομέας που ευνοήθηκε περισσότερο ήταν η επιστήμη με τις νέες γνώσεις για τα έθνη,τις γλώσσες,τις περιοχές της γης,τα βότανα και τα ζώα.
6.Η θρησκευτική μεταρρύθμιση 1517-1555
  • η ρωμαιοκαθολική εκκλησία  βρισκόταν σε κρίση ήδη από τα τέλη του ύστερου Μεσαίωνα κατά τον 14ο αιώνα.Η πολυτέλεια της παπικής αυλής,η αμάθεια του κατώτερου κλήρου,οι συνεχείς απειλές για μεταθανάτια τιμωρία και η επινόηση αφέσεων των αμαρτιών με τα συγχωροχάρτια,προκάλεσαν την αντίδραση των φορέων του ανθρωπιστικού κινήματος.Όσοι αντιδρούσαν,αναζητούσαν τις αυθεντικές αλήθειες του Χριστιανισμού έτσι όπως διατυπώθηκαν στη Βίβλο,χωρίς μεσολάβηση ερμηνειών από πάπες και εκκλησιαστικούς συγγραφείς.
  • η χώρα που αντιδρούσε περισσότερο στα παπικά δεδομένα ήταν η Γερμανία,όχι τόσο από θρησκευτικές πεποιθήσεις,όσο εξαιτίας της βαριάς φορολογίας και της προσπάθειας των Γερμανών ηγεμόνων να απαλλαγούν από την παπική εξάρτηση.
  • όταν πλήθος από συγχωροχάρτια κατέκλυσε τη Γερμανία μέσω του μοναχού Τέτζελ,ο μοναχός και θεολόγος Μαρτίνος Λούθηρος θυροκόλλησε τον Οκτώβριο του 1517 σε εκκλησία της Βιτεμβέργης 95 θεολογικές θέσεις,δηλαδή επιχειρήματα που καταδίκαζαν τις παπικές ενέργειες αλλά έθεταν και άλλα δογματικά θέματα.
  • ο Λούθηρος αφορίστηκε από τον πάπα,έκαψε ο ίδιος το χαρτί του αφορισμού,ο αυτοκράτορας Κάρολος ο Ε΄ έθεσε εκτός νόμου τον Λούθηρο.Ο τελευταίος βρήκε υποστήριξη στον πύργο του εκλέκτορα της Σαξονίας.
  • το 1529 αποκηρύχθηκε στη Γερμανία ο λουθηρανισμός,αλλά οι ηγεμόνες που είχαν δεχθεί το κήρυγμα του Λούθηρου διαμαρτυρήθηκαν και από τότε ονομάζονται διαμαρτυρόμενοι ή προτεστάντες από το ρήμα protestor=διαμαρτύρομαι.
  • το 1530 υπέβαλαν υπόμνημα στην πόλη Αυγούστα και στην τοπική βουλή με τις θέσεις τους.Πρόκειται για την Ομολογία της Αυγούστας.
  • ο αυτοκράτορας αντέδρασε,προκλήθηκε εμφύλιος αλλά τελικά συμβιβάστηκε με την Ειρήνη της Αυγούστας στα 1555 με την οποία η Γερμανία διαιρέθηκε σε κρατίδια καθολικά και σε κρατίδια διαμαρτυρόμενα.
  • η Μεταρρύθμιση διαδόθηκε και έξω από τη Γερμανία με τον Καλβινισμό,τον Αγγλικανισμό και τη διδασκαλία του Ζβίγγλιου στην Ελβετία.Ο Καλβινισμός συνάντησε τη σφοδρή αντίδραση των Γάλλων ηγεμόνων με αποτέλεσμα τη σφαγή 2000 Ουγενότων δηλαδή Γάλλων καλβινιστών στις 24 Αυγούστου 1572 (Νύχτα του Αγ.Βαρθολομαίου).Στην Αγγλία ο βασιλιάς Ερρίκος ο Η΄για προσωπικούς λόγους ήρθε σε ρήξη με τον πάπα με αποτέλεσμα τη δημιουργία της Αγγλικανικής Εκκλησίας που συνδυάζει τον Καλβινισμό με τον Λουθηρανισμό.Η Αγγλικανική Εκκλησία είναι η μόνη που αναγνωρίζεται από το κράτος.
7.Αντιμεταρρύθμιση και αυτομεταρρύθμιση.Η Καθολική Εκκλησία αντέδρασε στη Μεταρρύθμιση με τους παρακάτω τρόπους
  • τα μοναχικά τάγματα:δημιουργήθηκαν νέα με σκοπό την επιβολή της καθολικής πίστης.Ίδρυσαν νοσοκομεία,πτωχοκομεία,σχολεία και εξέδωσαν βιβλία για τη διάδοση και διαφύλαξη του Καθολικισμού.
  • η Ιερά Εξέταση:στη διάρκεια του Μεσαίωνα είχε περιέλθει σε αχρηστία το μέτρο αυτό.Τώρα η Καθολική Εκκλησία το χρησιμοποίησε μετερχόμενη πάμπολλα βασανιστήρια και την καύση στην πυρά (autodafe).
  • O Index Librorum Prohibitorum  δηλαδή κατάλογος απαγορευμένων βιβλίων,θεολογικών,φιλολογικών και επιστημονικών,τα οποία δεν έπρεπε να διαβάζουν οι ευσεβείς καθολικοί.
  • η Σύνοδος του Τρέντο 1545-1563,ανέλαβε την αυτομεταρρύθμιση της Καθολικής  Εκκλησίας ώστε αυτή να θεραπεύσει τις αδυναμίες της και να ανασυγκροτηθεί ηθικά και πνευματικά.
8.Οι συνέπειες της Μεταρρύθμισης
  • η Ευρώπη χωρίζεται σε ιδεολογικές περιοχές
  • οι λουθηρανικές χώρες αναπτύσσονται ταχέως,γιατί ο Λουθηρανισμός δίνει μεγάλη σημασία στο άτομο και την ατομική προσπάθεια.
  • προκλήθηκε ο Τριακονταετής πόλεμος 1618-1648 εξαιτίας της προσπάθειας των Γερμανών αυτοκρατόρων να επιβάλουν τον Καθολικισμό.
  • στις μεταρρυθμιστικές χώρες αναπτύχθηκε ο κοινοβουλευτισμός και το κεφαλαιοκρατικό σύστημα
  • δημιουργήθηκαν νέα ρεύματα στις επιστήμες και στα γράμματα και διαδόθηκε η παιδεία και από τους Καθολικούς και από τους Προτεστάντες.