Κυριακή, 6 Απριλίου 2014

Αριστοτέλης,Πολιτικά,Ενότητα 19

Αριστοτέλης,Πολιτικά,Ενότητα 19
Οι μορφές της δημοκρατίας
Σύμφωνα με την ανάλυση του Αριστοτέλη η δημοκρατία ως πολίτευμα έχει πέντε μορφές:
  1. Η δημοκρατία που στηρίζεται αυστηρά στην ισότητα και ο πλούσιος πολίτης έχει τα ίδια δικαιώματα με τον φτωχό.Εδώ εφαρμόζεται η αρχή της ισοπολιτείας και της ισονομίας που ήταν από τις ουσιαστικότερες λειτουργίες της δημοκρατίας την εποχή που την κατηύθυνε ο Περικλής τον 5ο αιώνα,πράγμα που και ο Θουκυδίδης αναφέρει στον Επιτάφιό του.
  2. Η δημοκρατία όπου οι άρχοντες εκλέγονται με κριτήριο την περιουσία.Η δημοκρατία της περιουσίας.Το όριο εισοδήματος είναι χαμηλό για να μπορούν όσο το δυνατόν περισσότεροι να συμμετέχουν και για να μην εκπέσει το πολίτευμα σε ολιγαρχία.
  3. Η δημοκρατία των ακωλύτων.Εδώ τα αξιώματα τα αναλαμβάνουν όλοι οι πολίτες αρκεί να μην έχουν κάποιο νομικό κώλυμα ή στέρηση των πολιτικών διακιωμάτων τους,να μην είναι δικαστικά υπόλογοι.Εδώ ο νόμος είναι κυρίαρχος και δεν υπάρχει ο καταιγισμός των ψηφισμάτων και των διαταγμάτων.Οι άριστοι των πολιτών κυβερνούν αλλά ελέγχονται διαρκώς από την ψήφο του λαού.
  4. Η δημοκρατία των πολιτών.Εδώ τα αξιώμαμτα μπορούν να τα αναλάβουν όλοι αρκεί να έχουν την ιδιότητα του πολίτη.
  5. Η δημοκρατία των ψηφισμάτων.Η συμμετοχή στη λαϊκή συνέλευση πληρώνεται και κυρίαρχος εδώ δεν είναι ο νόμος αλλά ο λαός.Τα ψηφίσματα εκτοπίζουν τους νόμους και ο λαός παρασύρεται από τους δημαγωγούς ενώ οι πλούσιοι διώκονται.Κυριαρχούν οι τεχνίτες και οι χειρώνακτες ενώ το κύρος των δικαστών υπονομεύεται.Πάντως είναι χαρακτηριστικό ότι ο Αριστοτέλης συλλαμβάνει την πορεία των κρατών να μετεξελίσσονται από βασιλείες  σε δημοκρατίες περνώντας στο ενδιάμεσο από τα πολιτεύματα της ολιγαρχίας και της τυραννίδας.Επίσης εντοπίζει το ιστορικό φαινόμενο η δημοκρατία να περνά από τη μετριοπαθή μορφή της στην πιο απόλυτη.
Οι δημαγωγοί
Αρχικά σήμαινε τον οδηγό του δήμου,του λαού.Αργότερα,ήδη από την εποχή του Περικλή,πήρε αρνητική χροιά ο όρος και σήμαινε αυτόν που παρασύρει τον λαό.Ο Αριστοτέλης χαρακτηρίζει τους δημαγωγούς  δήμου κόλακες και μιλά σε άλλο σημείο των Πολιτικών του για την ασέλγεια των δημαγωγών.Στην Αθήνα εμφανίστηκαν μετά τον θάνατο του Περικλή το 429 π.Χ. και ήταν γέννημα της νέας αστικής τάξης που πλούτισε με την ανάπτυξη του εμπορίου και της βιοτεχνίας.Διαθέτοντας το χάρισμα του λόγου αλλά χωρίς επίσημες πολιτικές θέσεις ,ασκούσαν μεγάλη επιρροή στον λαό και του πρότειναν ευχάριστες πολιτικές λύσεις χωρίς να αναλαμβάνουν και το κόστος για την υλοποίησή τους.Οι δημαγωγοί διαστρεβλώνουν τη δημοκρατία και είναι επικίνδυνοι για κάθε λαό και κάθε χώρα που τους εμπιστεύεται.Ο λαός πρέπει να βρίσκεται σε εγρήγορση και σε ύψος πολιτικό τέτοιο που να μην επιτρέπει ούτε την εμφανισή τους ούτε την ευδοκίμησή τους στην πολιτική σκηνή.Οι δημαγωγοί συνδέονται άρρηκτα με τον λαϊκισμό.
Ο νόμος
Κατά τον Πίνδαρο ο νόμος είναι βασιλεύς πάντων ενώ σύμφωνα με τον Ιππία ό νόμος είναι τύραννος των ανθρώπων.Στην Αθήνα του Περικλή ο νόμος ρυθμίζει τον βίο των ανθρώπων τόσο τον ιδιωτικό όσο και τον δημόσιο.Προβάλλεται η υπακοή στον άγραφο νόμο αλλά και στους γραπτούς,οι οποίοι όμως είναι αποτέλεσμα της κοινής απόφασης των πολιτών στην Εκκλησία του Δήμου και πρόκειται για νόμους που αποβλέπουν στην προστασία των αδυνάμων και των κοινωνικά αναξιοπαθούντων.
Ο Πρωταγόρας αναφέρει ότι ο νόμος δόθηκε από τον Δία όταν οι άνθρωποι αλληλοσκοτώνονταν μη έχοντας το αίσθημα του δικαίου και ότι,ακόμα κι αν ο νόμος ρυθμίζει μια αναγκαστική κοινωνική συμβίωση,έχει μεγάλη αξία αφού επιτρέπει στους ανθρώπους να οργανώνουν λογικά τις κοινωνίες τους.Η στάση του Σωκράτη απέναντι στους νόμους αποδεικνύει την υπεροχή και τον σεβασμό που έχαιραν οι νόμοι στις αρχαίες πολιτείες ενώ στην ενότητα 13 της Πολιτείας του βιβλίου μας γίνεται εκτενής αναφορά στην επιβολή και την κυριαρχία του νόμου.
Ψηφίσματα-Διατάγματα
Σε αντίθεση με τον νόμο που είχε μόνιμη ισχύ, τα ψηφίσματα έχουν χαρακτήρα περιστασιακό και διατηρούν την ισχύ τους μέχρι να εμφανιστεί ένα άλλο ψήφισμα.Πολύ συχνά τα ψηφίσματα ήταν αντίθετα με τους νόμους και η Εκκλησία του δήμου αποφάσιζε υπεράνω του νόμου σαν να ήταν αυτή ο μόνος κυρίαρχος στην πόλη,αλλά αυτό γινόταν υπό την επίδραση των δημαγωγών.
Ελευθερία και ισότητα
Το κριτήριο του δημοκρατικού πολιτεύματος ή ο όρος του είναι η ελευθερία και η ισότητα,ενώ του ολιγαρχικού είναι ο πλούτος  και του αριστοκρατικού η ευγένεια,η παιδεία και η αρετή.Ως ελευθερία ο φιλόσοφος εννοεί την ιδιότητα του ελεύθερου πολίτη αν συμετέχει στην άσκηση της βουλευτικής και δικαστικής εξουσίας και τελικά να ζει όπως θέλει,με βάση την ατομική ελευθερία.Αυτό δεν σημαίνει πως ο πολίτης κάνει ό,τι θέλει αλλά ότι ζει σύμφωνα με τους νόμους της πόλης του τους οποίους και έχει ψηφίσει.Η ισότητα από την άλλη σημαίνει ότι όλοι οι πολίτες απολαμβάνουν την ισονομία και την ισοπολιτεία και γι'αυτό ο οστρακισμός θεωρείται δίκαιο πολιτικά μέσον , διότι απομακρύνει τον κίνδυνο της επιβολής ενός μόνο προσώπου,κάτι αντίθετο με τη δημοκρατία.
Η Πολιτεία του Αριστοτέλη
Είναι επινόηση του Αριστοτέλη και πρόκειται για μια μείξη δημοκρατικού και ολιγαρχικού πολιτεύματος,αλλά των θετικών τους εκδοχών.το χαρακτηριστικό της πολιτείας είναι ότι για την κατάληψη των αξιωμάτων λαμβάνονται υπόψη και ο πλούτος και η ελευθερία αλλά κυρίως η αρετή.Η πολιτεία λοιπόν είναι μια μέση οδός ανάμεσα στη δημοκρατία και την ολιγαρχία,αφού δεν απαιτεί μεγάλη περιουσία για να πάρει κάποιος ένα αξίωμα , από την άλλη όμως δεν δέχεται και την πλήρη απουσία της περιουσίας.Στην πραγματικότητα εμπιστεύεται την εξουσία στη  μεσαία τάξη και γι'αυτό συμφωνεί και με την έννοια της μεσότητας που δίδαξε ο Αριστοτέλης στα Ηθικά Νικομάχεια.Έτσι η υπερβολή αλλά και η έλλειψη πλούτου αποτελούν εμπόδια για την ευδαιμονία της πόλης,γιατί όσοι έχουν πάρα πολλά αγαθά τείνουν προς τη βία και όσοι έχουν λίγα τείνουν προς την απάτη και την ευτέλεια.Όταν δεν υπάρχει μεσαία τάξη,επικρατεί η ολιγαρχία και η οχλοκρατία(δημοκρατία στον Αριστοτέλη) πολιτεύματα που εύκολα καταλήγουν στην τυραννίδα.Ευδαίμων συνεπώς είναι η πόλη που έχει έναν ικανό αριθμό ατόμων μεσαίας τάξης,τέτοιον ώστε να διατηρείται η ισορροπία ανάμεσα στα δύο άκρα που είναι που είναι οι πλούσιοι και οι φτωχοί.