Δευτέρα, 17 Φεβρουαρίου 2014

Οι βασικές ερωτήσεις στα Ηθικά Νικομάχεια,Ενότητα 3

Οι βασικές ερωτήσεις στα Ηθικά Νικομάχεια,Ενότητα 3
1.Οἱ γάρ νομοθέται...ποιοῦσιν ἀγαθούς:ποια λέξη έχει το μεγαλύτερο βάρος σε αυτήν την φράση;
Η λέξη με το μεγαλύτερο νοηματικό βάρος είναι η μετοχή ἐθίζοντες.Ο Αριστοτέλης διατυπώνει άλλο ένα επιχείρημα για να αποδείξει ότι οι ηθικές αρετές είναι επίκτητες,ότι η ηθική αρετή και η ηθική πράξη είναι άρρηκτα συνδεδεμένες και ότι η ηθική πράξη είναι αποτέλεσμα εθισμού.Αφού στην πρώτη ενότητα αναφέρθηκε στα φυσικά φαινόμενα με τη φορά του λίθου και της φωτιάς,και αφού στη δεύτερη ενότητα αναφέρθηκε στον ανθρώπινο οργανισμό με την ακοή και την όραση,τώρα θα αναφερθεί στις πόλεις που αναλογικά ,και για τη σκέψη του Αριστοτέλη ,είναι επίσης ένας φυσικός οργανισμός και λειτουργεί με νόμους του φυσικού κόσμου,όπως θα αποδείξει στα "Πολιτικά "του.Στην περίπτωση της πόλης και των νομοθετών ο εθισμός έχει την ίδια βαρύτητα όπως και στα φυσικά φαινόμενα,αλλά εδώ νοείται ως διαπαιδαγώγηση των πολιτών μέσω των νόμων.Στόχος αυτής της διαπαιδαγώγησης είναι να περάσουν οι πολίτες από το ατομικό αγαθό,την ατομική ευδαιμονία,στο συλλογικό στόχο που είναι η ευδαιμονία όλης της πόλης.
2.Η επαναληπτική αντωνυμία αὐτός-ή-ό σε ποια συγκεκριμένη φράση αναφέρεται;
Η αντωνυμία αὐτό αναφέρεται στη μετοχή ἐθίζοντες και θα μπορούσαμε να το αποδώσουμε στα αρχαία τό ἐθίζειν.
3.Συζήτηση για το κόμμα πριν από τον σύνδεσμο καί.
Υπάρχουν τρεις λόγοι για τους οποίους συναντάται κόμμα πριν από τον καί:
  • ο καί δεν έχει συνδετική σημασία αλλά συμπερασματική.Γι'αυτό πρέπει να μεταφραστεί με το "επομένως"
  • τα υποκείμενα των ρημάτων ἁμαρτάνουσιν και διαφέρει είναι διαφορετικά
  • πριν από τον καί υπάρχει ένα ζεύγος κυρίων προτάσεων που συνδέονται αντιθετικά με το μέν και το δέ.Το κόμμα κλείνει αυτό το ζεύγος και έτσι αποφεύγεται η σύγχυση του αναγνώστη.
4.Ποια αποδεικτικά επιχειρήματα πρόσθεσε εδώ ο Αριστοτέλης για να υποστηρίξει τη βασική του σκέψη ότι οι ηθικές αρετές είναι επίκτητες;
  • για να φτάσουμε στην κατάκτηση των ηθικών αρετών πρέπει να προηγηθεί ο εθισμός μας σ'αυτές με τις ηθικές μας πράξεις.
  • αν οι ηθικές αρετές ήταν έμφυτες,οι ενέργειες των νομοθετών να κάνουν τους πολίτες ενάρετους θα ήταν μάταιες
  • αν οι ηθικές αρετές ήταν έμφυτες ,δεν θα υπήρχε καμία ανάγκη για διδασκαλία ή αγωγή και κάθε δάσκαλος ή εκπαιδευτικό σύστημα θα ήταν άχρηστο.
5.Ποιο επιχείρημα αντλεί ο Αριστοτέλης από τον χώρο της πόλης για να αποδείξει το επίκτητο των ηθικών αρετών;
Το νέο επιχείρημα του φιλοσόφου αφορά τον χώρο των νομοθετών και το έργο τους και το επιχείρημα αυτό εισάγεται με τον προσθετικό σύνδεσμο "καί".Βασικός στόχος και επιδίωξη των νομοθετών είναι να οδηγήσουν τους πολίτες στην ενάρετη ζωή και πράξη μέσω του εθισμού τους σε ορθούς νόμους,επιχείρημα στο οποίο εντοπίζεται η βασική άποψη των αρχαίων Ελλήνων ότι το άτομο δεν λειτουργεί αποκλειστικά και μόνο για χάρη του εαυτού του αλλά και για χάρη του κοινωνικού καλού.Οι νομοθέτες φυσικά λειτουργούν με βάση αυτόν τον γνώμονα και στην ουσία ο Αριστοτέλης μας λέει ότι η προσπάθεια των νομοθετών θα ήταν μάταιη και η ύπαρξη των νόμων περιττή,αν οι ηθικές αρετές ήταν φυσικά μας δεδομένα.Η επισήμανση ότι κάποιοι νομοθέτες πετυχαίνουν στο έργο τους ενώ κάποιοι άλλοι όχι , έρχεται να ισχυροποιήσει το επιχείρημα για το επίκτητο της ηθικής αρετής,διότι η σχετικότητα και η ρευστότητα της επιτυχίας αποδεικνύει τον εθισμό σε καλές ή κακές πράξεις,άρα και πάλι δεν μπορούμε να μιλάμε για φυσικά δεδομένα.
6.Γιατί ο Αριστοτέλης επιλέγει το νέο του επιχείρημα από τον χώρο της πόλης;
Για τον φιλόσοφο υπάρχει στενότατη σχέση ανάμεσα στην πολιτική και την ηθική φιλοσοφία ,διότι ο Αριστοτέλης πιστεύει ότι μόνο το ηθικό άτομο μπορεί να λειτουργήσει θετικά για το κοινό καλό είτε ως πολίτης είτε ως πολιτικός.
7.Ποιο είναι το κριτήριο για τη διάκριση των πολιτευμάτων σε καλά και λιγότερο καλά;
Ο Αριστοτέλης δεν πιστεύει ότι υπάρχουν κακά πολιτεύματα αφού θεωρεί ότι στόχος όλων των νομοθετών είναι το καλό των πολιτών και η ευδαιμονία της πόλης και ότι τον ίδιο στόχο έχουν όλα τα πολιτεύματα.Η διάκριση σε καλά και λιγότερο καλά αφορά τον βαθμό επιτυχίας αυτού του στόχου από το έργο των νομοθετών.Όσοι οδηγούν τους πολίτες πιο κοντά στην ευδαιμονία με τους νόμους τους αυτοί πετυχαίνουν το σωστότερο πολίτευμα,οι απεσχεδιασμένοι και κακοί νόμοι απομακρύνουν τους πολίτες από την ευδαιμονία, άρα το πολίτευμα είναι σκαιό και λιγότερο καλό από ένα πολίτευμα που έχει επιτύχει τον παραπάνω στόχο.
8.Και στην ενότητα αυτή ο Αριστοτέλης   χρησιμοποιεί επιχειρήματα από τον χώρο της τέχνης.Ποια είναι η διαφορά τους από τα επιχειρήματα της προηγούμενης ενότητας;
Στην προηγούμενη ενότητα ο Αριστοτέλης μίλησε για τους οικοδόμους και τους κιθαριστές και είπε ότι μαθαίνουν την τέχνη τους με την επανάληψη και ότι έτσι κατακτώνται και οι ηθικές αρετές.Εδώ,στη νέα αυτή ενότητα προσθέτει ένα ακόμα στοιχείο,το εὖ και το κακῶς,δηλαδή τη σημασία της ποιοτικής επανάληψης.Δεν αρκεί να επαναλαμβάνουμε μια πράξη είτε στην τέχνη είτε στην ηθική αρετή με τον ίδιο τρόπο αλλά με βελτιωτική διάθεση και τάση προς επαύξηση της ποιότητάς της.Με τη χρήση του επαγωγικού παραδείγματος ο Αριστοτέλης δείχνει ότι στην πράξη η ποιότητα της άσκησης και της μαθητείας προσδιορίζει και την ποιότητα της ηθικής αρετής,οι οποίες συνδέονται με μια σχέση αιτίου αποτελέσματος.Η άσκηση λοιπόν στις ηθικές πράξεις  θα πρέπει να γίνονται με τους κανόνες της τέλειας αρετής.
9.Η φράση "οὐκ ἄν ἔδει τοῦ διδάσκοντος" συμφωνεί με την αντίληψη της 1ης ενότητας για τη διδασκαλία των ηθικών και διανοητικών αρετών;
Στην 1η ενότητα ο Αριστοτέλης είχε αναφέρει ότι οι διανοητικές αρετές απαιτούν τη διδασκαλία και τον δάσκαλο και ότι οι ηθικές αρετές απαιτούν τον εθισμό,που είναι υποχρέωση του ίδιου του ατόμου,όπως μας είχε αφήσει να καταλάβουμε.Εδώ βλέπουμε ότι ο δάσκαλος είναι απαραίτητος και για τη διδασκαλία των ηθικών αρετών.Προφανώς ο φιλόσοφος εδώ εννοεί τη διδασκαλία και ως παιδαγωγική θέση αλλά και ως μίμηση αφού ο δάσκαλος αποτελεί πρότυπο για τους μαθητές του.Ο δάσκαλος εδώ νοείται με τον τρόπο που τον ανέφερε και ο Πρωταγόρας,ως φορέας αγωγής δηλαδή και πάροχος ήθους,όχι ως μεταδότης επιστημονικών ή θεωρητικών γνώσεων.Η παιδεία συνεπώς δεν έχει μόνο στόχο τη μετάδοση των γνώσεων αλλά και τη διαμόρφωση ήθους και τη διάπλαση χαρακτήρα.