Κυριακή, 23 Φεβρουαρίου 2014

Αριστοτἐλους Πολιτικά,Ενότητα 11

Αριστοτέλους Πολιτικά,Ενότητα 11
Η πόλη είναι η τελειότερη μορφή κοινωνίας
Μετάφραση
Επειδή βλέπουμε ότι κάθε πόλη είναι μια μορφή κοινωνίας και επειδή βλέπουμε ότι κάθε κοινωνία έχει συγκροτηθεί για την επίτευξη ενός ορισμένου αγαθού( γιατί χάρη σ'αυτό που θεωρούν ότι είναι αγαθό όλοι κάνουν τα πάντα),είναι φανερό ότι όλες οι κοινωνίες αποβλέπουν σε κάποιο αγαθό,και κυρίως στο υπέρτατο όλων των αγαθών αποβλέπει η υπέρτατη όλων και αυτή που περιέχει όλες τις άλλες.Αυτή είναι εκείνη που ονομάζεται πόλη και πολιτική κοινωνία( κοινωνία πολιτών).
Σχολιασμός
1.Οι στόχοι της ενότητας
  • τι είναι πόλις
  • ποια είναι η πορεία σκέψης του Αριστοτέλη για να ορίσει την πόλιν
  • η τελεολογική σκέψη του Αριστοτέλη
2.Ἐπειδή ὁρῶμεν:το ρήμα αυτό και μάλιστα σε α΄πρόσωπο πληθυντικού παραπέμπει στην κοινή εμπειρία και καθιστά για άλλη μια φορά τον Αριστοτέλη εμπειρικό φιλόσοφο.Ο φιλόσοφος στηρίζει τα λογικά του επιχειρήματα στην παρατήρηση της αντικειμενικής πραγματικότητας όπως είχε κάνει και στην πρώτη ενότητα των Ηθικών Νικομαχείων με τα παραδείγματα της πέτρας και της φωτιάς.Συνδυάζει τα χαρακτηριστικά του θετικού επιστήμονα με εκείνα του θεωρητικού,αν και είναι φανερό ότι επικρατεί η θετική του σκέψη.
3.Ο συλλογισμός του Αριστοτέλη:
  • πᾶσαν πόλιν οὖσαν κοινωνίαν τινά:ο κοινός νους διαπιστώνει από την καθημερινή του εμπειρία και γνώση ότι κάθε σύνολο οργανωμένο που διαθέτει αυτονομία,αυτάρκεια,ελευθερία και νόμους ,είναι μια συγκεκριμένη μορφή συνύπαρξης.
  • καί πᾶσαν κοινωνίαν συνεστηκυῖαν ἀγαθοῦ τινος ἕνεκεν:κάθε μορφή συμβίωσης οφείλει την ύπαρξή της σ'αυτό για το οποίο υπάρχει,στην επίτευξη δηλαδή κάποιου αγαθού.Ο ίδιος ο φιλόσοφος βεβαιώνει στα Ηθικά Νικομάχεια ότι κάθε μεθοδική έρευνα και κάθε τέχνη και κάθε έλλογη απόφαση κατευθύνεται σε κάποιο αγαθό.
  • τοῦ γάρ εἶναι...πράττουσι πάντες:ο Αριστοτέλης διευκρινίζει ότι κάθε ανθρώπινη πράξη είναι εξ ορισμού σκόπιμη.Στη λέξη ἀγαθό ωστόσο δεν πρέπει να δώσουμε μόνο ηθικό περιεχόμενο αλλά γενικά την έννοια του καλού για τον καθένα μας ή για τη συμβιωτική μας ομάδα.Για παράδειγμα και μια συμμορία κλεφτών θεωρεί αγαθό τη ληστεία ενός σπιτιού,αφού αυτό θα τους αποφέρει κέρδη.Η πρόταση αυτή θεωρείται και είναι παρενθετική και δεν αποτελεί οργανικό μέρος του συλλογισμού.
  • δῆλον ὡς...καί ἡ κοινωνία ἡ πολιτική:αρχή συμπεράσματος.Τα κοινωνικά υποσύνολα στοχεύουν σε ένα επιμέρους αγαθό.Στο πιο σπουδαίο αγαθό στοχεύει το πιο σπουδαίο συμβιωτικό σύνολο,που είναι η πόλη και η οργανωμένη πολιτικά κοινωνία.Η πόλη όμως δεν έχει απλώς την ανώτερη θέση από όλες αλλά εμπεριέχει και όλες τις άλλες μορφές συμβίωσης.Άρα η πόλη είναι η πιο μεγάλη συμβιωτική κοινότητα και είναι ανώτερη σε ποιότητα και περιεκτικότερη σε έκταση σε σχέση με τις ἀλλες,άρα της αναλογεί το κυριώτερο αγαθό.
4.Ο ορισμός της έννοιας "πόλις".
  • οριστέα έννοια:πόλις ή πολιτική κοινωνία.Η πόλις είναι μια ανώτερη μορφή κοινωνικής συνύπαρξης  που εμπεριέχει όλες τις άλλες και αποβλέπει στο ανώτερο από όλα τα αγαθά.Το προσεχές γένος του ορισμού είναι η κοινωνία και η ειδοποιός διαφορά είναι το γνώρισμα εκείνο που την διαφοροποιεί από τις υπόλοιπες συμβιωτικές κοινότητες,δηλαδή το στοχευόμενο αγαθό.Ειδικότερα το αγαθό στο οποίο η πόλις αποβλέπει είναι το ανώτερο από όλα τα άλλα διότι είναι η ίδια η ευδαιμονία των πολιτών και η πόλις επιδιώκει την ευδαιμονία αυτή για το σύνολο των πολιτών και όχι για τις επιμέρους ομάδες όπως κάνουν οι άλλες συμβιωτικές κοινότητες.Ο Αριστοτέλης επισφραγίζει τον ορισμό της πόλεως με τον χαρακτηρισμό πολιτική κοινωνία,δηλαδή την οργανωμένη πολιτειακά κοινωνία η οποία έχει αυτάρκεια,αυτονομία,ελευθερία,θεσμούς και πολίτευμα.Αφορά λοιπόν η πόλη την γνωστή για τον αρχαίο ελληνικό κόσμο πόλη-κράτος έτσι όπως γνωρίζουμε και χρησιμοποιούμε τον όρο μέχρι σήμερα.
  • ο όρος κοινωνία ως έννοια προσεχούς γένους:η λέξη κοινωνία προέρχεται από τη λέξη κοινωνός και από το ρήμα κοινωνώ=μοιράζομαι ή κάνω κάτι μαζί με άλλους.Με τον όρο αυτόν λοιπόν νοείται μια ομάδα της οποίας τα μέλη συνυπάρχουν και συνεργάζονται αποβλέποντας στην επίτευξη ενός κοινού στόχου ,ενός επιμέρους αγαθού.Είναι κατώτερης μορφής κοινωνίες σε σχέση με την πολιτική κοινωνία η οποία αποβλέπει στο υπέρτατο αγαθό.
  • ο όρος ανώτερο αγαθό ως ειδοποιός διαφορά:η ειδοποιός διαφορά ανάμεσα στις άλλες μορφές κοινωνικής συμβίωσης και στην πόλη είναι και ποιοτική ( κυριωτάτη) είναι και ποσοτική ( περιέχουσα) και ανώτερου σκοπού αφού το αγαθόν της πόλης είναι αγαθό για όλους τους ανθρώπους και όχι μόνο για τα μέλη μιας κοινωνικής ομάδας.
Ο Αριστοτέλης και στα Πολιτικά αναφέρει τον όρο ευδαιμονία που αφορά,όπως είδαμε την ηθική ζωή του ανθρώπου.Η ευδαιμονία όμως δεν αφορά μόνο τον άνθρωπο ως άτομο αλλά είναι και ο ίδιος ο προορισμός της πόλης,γιατί αφορά το άτομο ως πολίτη.Ο άνθρωπος θα αποκτήσει την ευδαιμονία συνυπάρχοντας αρμονικά μαζί με τους άλλους και ενεργώντας ως πολίτης.Έτσι οι πράξεις μας οι ατομικές είναι πολιτικές πράξεις ουσιαστικά,αφού με αυτές οδηγείται ή δεν οδηγείται στην ευδαιμονία ολόκληρο το κοινωνικό σύνολο.Άρα η πολιτική και η ηθική φιλοσοφία συναντώνται και η ηθική φιλοσοφία γίνεται έτσι μέρος της πολιτικής φιλοσοφίας.
5.Η τελεολογική θεώρηση της έννοιας "πόλις"
Ο Αριστοτέλης εξετάζει τελεολογικά και την πόλιν όπως κάνει και με άλλες σημαίνουσες έννοιες της φιλοσοφικής του σκέψης.Αφού κάθε πλάσμα έμψυχο ή άψυχο έχει δημιουργηθεί γαι ένα σκοπό για ένα τέλος,όπως ξέρουμε,είναι προφανές ότι και η κοινωνική ομάδα που ονομάζεται "πόλις" έχει δημιουργηθεί για την επίτευξη ενός σκοπού και αυτός είναι η ευδαιμονία των πολιτών.
6.Οι παραγωγικοί συλλογισμοί
Στα Ηθικά Νικομάχεια ο Αριστοτέλης χρησιμοποιούσε κατά κανόνα επαγωγικούς συλλογισμούς,αλλά στα Πολιτικά χρησιμοποιεί συνήθως παραγωγικούς.Στην ενότητα αυτή ο συλλογισμός είναι παραγωγικός,εφόσον ξεκινά από μια γενική κρίση και μετά αναφέρει τα επιμέρους στοιχεία της.Ξεκινά λοιπόν από το πᾶσαν πόλιν δηλαδή από το γενικό σύνολο μέσα στο οποίο ανήκει το άτομο.
7.Οι απόψεις του Πρωταγόρα,του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη για τη συγκρότηση της πόλης
Σύμφωνα με τον Πρωταγόρα οι πόλεις δημιουργήθηκαν νόμῳ δηλαδή με ένα είδος σύμβασης ανάμεσα στους ανθρώπους για να προστατευθούν αυτοί από την αγριότητα της φύσης και από τις υπέρτερες δυνάμεις των ζώων και επομένως για να επιβιώσουν έναντι της άλογης μορφής της ζωής.
Ο Πλάτων υποστηρίζει ότι οι πόλεις γεννήθηκαν γιατί οι άνθρωποι αισθάνονταν ελλιπείς και ανεπαρκείς και προκειμένου να επιτύχουν την αυτάρκεια αποφάσισαν  να συνυπάρξουν.Για τον Αριστοτέλη η δημιουργία των πόλεων είναι φυσική απόληξη μιας πορείας σύμφωνα με την οποία η συνύπαρξη των ανθρώπων είναι έμφυτη και φυσική,όπως συμβαίνει και με άλλα έμβια όντα που αναζητούν το όμοιό τους μέσα στις δικές τους οργανωμένες κοινωνίες που εμείς ονομάζουμε αγέλες.
Απαντήσεις στα θέματα για συζήτηση
1.Ο Αριστοτέλης στηρίζει τα λογικά του επιχειρήματα  στην εμπειρική παρατήρηση και στην πραγματικότητα.Το ρήμα ὁρῶμεν αποδεικνύει τον χαρακτηρισμό του Αριστοτέλη ως εμπειρικού φιλοσόφου και θετικού επιστήμονα που συνδυάζει όμως και τη θεωρητική φιλοσοφία σε αντίθεση με τον Πλάτωνα που ήταν καθαρά θεωρητικός φιλόσοφος.
2.Ως κυριώτατο πάντων αγαθόν προβάλλεται από τον Αριστοτέλη το εὖ ζῆν δηλαδή η ευδαιμονία όπως θα δούμε και στις επόμενες ενότητες.Για τον Αριστοτέλη οι άνθρωποι δημιούργησαν πόλεις όχι επειδή δεν μπορούσαν να κάνουν αλλιώς,αλλά επειδή επιδιώκουν ένα ύψιστο αγαθό που είναι η κοινή ευδαιμονία για όλους.Η ευδαιμονία ξεκινά από το άτομο όπως ο ίδιος μας έδειξε στα Ηθικά Νικομάχεια.Περνάει όμως και στην πόλη αφού κάθε άτομο έιναι μέλος μιας οργανωμένης κοινωνίας  και αφού κάθε ατομική πράξη έχει αντίκτυπο στη συλλογική ζωή.Στη συνείδηση του πολίτη εκείνης της εποχής η ατομική ευδαιμονία συσχετίζεται απόλυτα με τη συλλογική και η διαλεκτική αυτή σχέση γίνεται φανερή στον Επιτάφιο του Θουκυδίδη αλλά και στην Αντιγόνη του Σοφοκλή:όταν η πόλη δυστυχεί,δυστυχούν και οι πολίτες και όταν η πόλη ευτυχεί,ευτυχούν ακόμα και οι πολίτες που θα ήταν δυστυχισμένοι σε κάθε άλλη περίπτωση.Η παραπάνω άποψη έχει διαχρονική ισχύ.Ο Μακρυγιάννης αναφέρει:αν είμαι στραβός και η πατρίδα μου είναι καλά,με θρέφει.Αν η πατρίδα μου είναι αχαμνά και δέκα μάτια να'χω στραβός θα'μαι.Η ατομική και η συλλογική ευδαιμονία ταυτίζονται,εφόσον η πόλη είναι ένα σύνολο ατόμων που επιδιώκουν το καθένα το ίδιο αγαθό για όλους.