Κυριακή, 26 Ιανουαρίου 2014

Ο χαρακτηρισμός των δευτερευουσών προτάσεων

Ο χαρακτηρισμός των δευτερευουσών προτάσεων
Εδώ δεν κάνουμε μάθημα για τις δευτερεύουσες προτάσεις αλλά μαθαίνουμε τον τρόπο αναγνώρισης και χαρακτηρισμού των προτάσεων και τον τρόπο που διατυπώνουμε τις γνώσεις μας πάνω σ'αυτές.

Οι ειδικές
  • δευτερεύουσα ονοματική ειδική πρόταση
  • εισάγεται με τον ειδικό σύνδεσμο ὅτι για να δηλώσει αντικειμενική άποψη και με τον ὡς για να δηλώσει υποκειμενική άποψη.Εισάγεται με τον ὡς ἄρα για να δηλώσει άποψη που απορρίπτεται ως απαράδεκτη.
  • εκφέρεται με απλή οριστική για γεγονός πραγματικό,δυνητική οριστική για γεγονός μη πραγματικό στο παρελθόν,δυνητική ευκτική για γεγονός πραγματοποιήσιμο στο παρόν και το μέλλον και ΕΠΛ μετά από ιστορικό χρόνο για να δηλώσει γεγονός που ανάγεται στο παρελθόν και προσλαμβάνει υποκειμενική και αβέβαιη χροιά.
  • λειτουργεί ως υποκείμενο,αντικείμενο ή επεξήγηση στη λέξη τάδε που προηγείται.
Οι πλάγιες ερωτηματικές
  • δευτερεύουσα ονοματική πλάγια ερωτηματική πρόταση
  • εισάγεται με το ερωτηματικό μόριο εἰ(ἐάν,ἄν,ἤν) γιατί είναι ολικής αγνοίας και μονομελής.
  • εισάγεται με τα ερωτηματικά μόρια πότερον...ἠ,πότερα...ἤ,εἴτε...εἴτε,εἰ....εἴτε γιατί είναι ολικής αγνοίας και διμελής.
  • εισάγεται με την ερωτηματική αντωνυμία τάδε,με την αναφορική αντωνυμία τάδε,με το ερωτηματικό επίρρημα τάδε , με το αναφορικό επίρρημα τάδε γιατί είναι μερικής αγνοίας.
  • εκφέρεται:για την οριστική,ΔΟ,ΔΕ και ΕΠΛ λέμε ό,τι και στις ειδικές.Για την απορηματική υποτακτική λέμε:δηλώνει απορία του υποκειμένου για το τι πρέπει να γίνει στο παρόν και το μέλλον.Αν η υποτακτική έχει ἄν λέμε ότι δηλώνεται απορία υπό προϋποθέσεις
  • λειτουργεί ως υποκείμενο,αντικείμενο ή επεξήγηση 
Οι ενδοιαστικές προτάσεις
  • δευτερεύουσα ονοματική ενδοιαστική πρόταση
  • εισάγεται με τον ενδοιαστικό σύνδεσμο μή γιατί δηλώνει φόβο του υποκειμένου μήπως συμβεί κάτι το ανεπιθύμητο.Εισάγεται με τον ενδοιαστικό σύνδεσμο μή οὐ( ή κάποια άλλη αρνητική λέξη) γιατί δηλώνει φόβο του υποκειμένου μήπως δεν γίνει κάτι το επιθυμητό.Την εισαγωγή ὅπως μή την αιτιολογούμε όπως την εισαγωγή μή.
  • εκφέρεται με οριστική γιατί δηλώνει φόβο πραγματικό,με υποτακτική γιατί δηλώνει προσδοκώμενο φόβο στο παρόν και το μέλλον.Η ΔΟ,ΔΕ και ΕΠΛ αιτιολογούνται όπως και στις ειδικές.
  • λειτουργεί ως υποκείμενο,αντικείμενο και επεξήγηση.
Οι αιτιολογικές προτάσεις
  • δευτερεύουσα επιρρηματική αιτιολογική πρόταση
  • εισάγεται με τους αιτιολογικούς συνδέσμους ὅτι,διότι,ἐπεί και ἐπειδή  για να δηλώσει αντικειμενική αιτιολογία.
  • εισάγεται με τον αιτιολογικό σύνδεσμο ὡς για να δηλώσει υποκειμενική αιτιολογία
  • εισάγεται με τον υποθετικό-αιτιολογικό σύνδεσμο εἰ (=που) για να δηλώσει υποθετική αιτιολογία
  • εκφέρεται με Ο,ΔΟ,ΔΕ,ΕΠΛ και αιτιολογείται όπως και στις ειδικές
  • λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός της αιτίας σε ρηματικό τύπο ψυχικού πάθους στην πρόταση εξάρτησης
  • μπορεί να είναι επεξήγηση σε εμπρόθετο της αιτίας που προηγείται ή υποκείμενο σε απρόσωπα ρηματα ψυχικού πάθους.Στην τελευταία περίπτωση λέμε:λειτουργεί ως υποκείμενο ως προς το περιεχόμενό της.
Οι τελικές προτάσεις
  • δευτερεύουσα επιρρηματική τελική πρόταση
  • εισάγεται με τον τελικό σύνδεσμο ἵνα,ὅπως ,ὡς( χωρίς δικαιολόγηση)
  • εκφέρεται με υποτακτική γιατί δηλώνει επιδιωκόμενο σκοπό στο παρόν και το μέλλον σύμφωνα με το υποκείμενο.Οι υπόλοιπες εγκλίσεις χαρακτηρίζονται όπως και στις ειδικές.
  • αν η υποτακτική έχει ἄν , τότε λέμε ότι δηλώνεται σκοπός υπό προϋπουθέσεις.
  • λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του σκοπού σε ρηματικό τύπο της εξάρτησης.
  • μπορεί να λειτουργεί και ως επεξήγηση σε εμπρόθετο του σκοπού που προηγείται.
Οι συμπερασματικές προτάσεις
  • δευτερεύουσα επιρρηματική συμπερασματική πρόταση
  • εισάγεται με τους συνδέσμους ὡς,ὥστε( χωρίς δικαιολόγηση)
  • εισάγεται με τον εμπρόθετο ἐφ'ᾧ ,ἐφ'ᾧτε για να δηλώσει όρο,συμφωνία ή προϋπόθεση
  • εκφέρεται με απαρέμφατο για να δηλώσει αποτέλεσμα πιθανό ή αναμενόμενο σύμφωνα με το υποκείμενο
  • εκφέρεται με τις υπόλοιπες εγκλίσεις των ειδικών προτάσεων και αιτιολογείται όπως και στις ειδικές προτάσεις
  • λειτουργούν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί του αποτελέσματος ή του όρου , της συμφωνίας και της προϋπόθεσης όταν έχουν την ειδική εισαγωγή του εμπροθέτου.
Οι υποθετικές προτάσεις
  • δευτερεύουσα επιρρηματική υποθετική πρόταση
  • εισάγεται με τον σύνδεσμο....,εκφέρεται με......και σε συνδυασμό με την πρόταση τάδε ή τον ρηματικό τύπο τάδε....σχηματίζει υποθετικό λόγο που δηλώνει.....( λέμε το είδος)!
  • λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός της υπόθεσης στην απόδοσή της.
Οι εναντιωματικές και παραχωρητικές προτάσεις
  • δευτερεύουσα επιρρηματική εναντιωματική ή παραχωρητική πρόταση
  • εισάγεται με τον σύνδεσμο ....,και αν είναι εναντιωματική λέμε:δηλώνει ενατίωση προς μια πραγματική κατάσταση παρά την οποία ισχύει το περιεχόμενο της πρότασης εξάρτησης.
  • εισάγεται με τον σύνδεσμο....,και αν είναι παραχωρητική λέμε:δηλώνει παραχώρηση προς μια πιθανή ή υποθετική κατάσταση που κι αν δεχθούμε ότι αληθεύει δεν αναιρεί το περιεχόμενο της πρότασης εξάρτησης.
  • εκφέρεται:λέμε την έγκλιση και μετά :και σε συνδυασμό μες την πρόταση .....σχηματίζει λανθάνοντα υποθετικό λόγο του.....(λέμε το είδος)
  • λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός της εναντίωσης ή της παραχώρησης στην απόδοσή της
Οι χρονικές προτάσεις
  • δευτερεύουσα επιρρηματική χρονική πρόταση
  • εισάγεται με τους συνδέσμους:ὅτε,ὁπότε,ἐν ᾧ,ἐν ὅσῳ κλπ και δηλώνει  το σύγχρονο
  • εισάγεται με τους συνδέσμους ἐπεί,ἐπειδή,ὡς,ἀφ'οὗ,ἀφ'ὅτου και δηλώνει το προτερόχρονο
  • εισάγεται με τους συνδέσμους ἕως,ἔστε,ἄχρι,μέχρι και δηλώνει το υστερόχρονο
Προσοχή!!1.Οι σύνδεσμοι ἕως,ἔστε,ἄχρι,μέχρι+οριστική  ενεστώτα ή παρατατικού= σύγχρονο,ενώ +οριστική αορίστου ή οποιαδήποτε άλλη έγκλιση κάθε χρόνου=υστερόχρονο.
 2.Ο πριν+απαρέμφατο=υστερόχρονο,ενώ +έγκλιση=προτερόχρονο.
  • εκφέρεται με Ο,ΔΟ,ΔΕ, και αιτιολογείται όπως και στις ειδικές
  • εκφέρεται με ἄν +υποτακτική και σχηματίζει λανθάνοντα υποθετικό λόγο 3ου ή 4ου είδους
  • εκφέρεται με επαναληπτική ευκτική και σχηματίζει λανθάνοντα υποθετικό λόγο του 6ου είδους
  • στις δύο τελευταίες περιπτώσεις γράφουμε και την απόδοση της χρονικοϋποθετικής πρότασης
  • λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στην πρόταση εξάρτησης ή σε ρηματικό τύπο της εξάρτησης.Αν είναι χρονικοϋποθετική,τότε λέμε ότι λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου και της υπόθεσης ταυτόχρονα.
Οι αναφορικές προτάσεις
  • δευτερεύουσα αναφορική προσδιοριστική πρόταση στο....( λέμε ποια λέξη προσδιορίζει).
  • δευτερεύουσα αναφορική ονοματική πρόταση ως υποκείμενο,αντικείμενο,κατηγορούμενο.
  • εισάγεται με την αναφορική αντωνυμία....ή το αναφορικό επίρρημα....( χωρίς δικαιολόγηση)
  • εκφέρεται με Ο,ΔΟ,ΔΕ,ΕΠΛ και δικαιολογείται όπως και στις ειδικές
  • εκφέρεται με ἄν +υποτακτική  και σχηματίζει λανθάνοντα υποθετικό λόγο του 3ου ή 4ου είδους ανάλογα με την απόδοση
  • εκφέρεται με επαναληπτική ευκτική και σχηματίζει λανθάνοντα υποθετικό λόγο του 6ου είδους
Προσοχή! Οι αναφορικές προτάσεις μπορούν να σχηματίσουν υποθετικό λόγο με οποιαδήποτε εκφορά γιατί σχηματίζουν και τα 6 είδη των υποθετικών λόγων.
  • εκφέρεται με απαρέμφατο γιατί είναι αναφορική συμπερασματική και δηλώνει πιθανό αποτέλεσμα σύμφωνα με το υποκείμενο.
  • λειτουργεί ως...γράφουμε τη λειτουργία της και ως αναφορικής πρότασης και ως επιρρηματικής,αν έχει επειρρηματικό περιεχόμενο,π.χ. αναφορική συμπερασματική:λειτουργεί ως επεξήγηση στον όρο τάδε της εξάρτησης και ως επιρρηματικός προσδιορισμός του αποτελέσματος στο περιεχόμενο της εξάρτησης.