Τρίτη, 14 Ιανουαρίου 2014

Ηθικά Νικομάχεια,Ενότητα 4

Ηθικά Νικομάχεια,Ενότητα 4
Σε όλες τις περιστάσεις της καθημερινής ζωής μας διαπιστώνεται η σημασία της ηθικής πράξης
για την απόκτηση της ηθικής αρετής.
Μετάφραση
Το ίδιο λοιπόν συμβαίνει και με τις αρετές·κάνοντας δηλαδή όσα γίνονται κατά τις μεταξύ μας σχέσεις γινόμαστε άλλοι δίκαιοι άλλοι άδικοι,ενώ κάνοντας όσα έχουν μέσα τους το στοιχείο του φόβου και συνηθίζοντας να φοβόμαστε ή να έχουμε θάρρος άλλοι γινόμαστε ανδρείοι και άλλοι δειλοί.Το ίδιο συμβαίνει και με όσα έχουν σχέση με τις επιθυμίες και με την οργή·άλλοι δηλαδή γίνονται σώφρονες και πράοι άλλοι ακόλαστοι και οργίλοι,άλλοι με το να συμπεριφέρονται σ'αυτά με αυτόν τον συγκεκριμένο τρόπο,άλλοι με τον άλλο τρόπο.Με δυο λόγια λοιπόν με τις όμοιες ενέργειες διαμορφώνονται τα μόνιμα στοιχεία του χαρακτήρα μας.Γι'αυτό πρέπι να προσδίδουμε μια ορισμένη ποιότητα στις ενέργειές μας·γιατί σύμφωνα με τις διαφορές αυτών των ενεργειών είναι αντίστοιχα τα μόνιμα στοιχεία του χαρακτήρα μας.Επομένως δεν έχει μικρή σημασία ο εθισμός στην πολύ μικρή ηλικία σ'αυτόν ή στον άλλο τρόπο συμπεριφοράς,αλλά πολύ μεγάλη,ή καλύτερα σημαίνει το παν.
Σχολιασμός
1.Η δομή της ενότητας
  • ανάλογα με τη στάση και τη συμπεριφορά στις σχέσεις μας αλλά και στις δυσκολίες του βίου διαμορφώνουμε τον χαρακτήρα μας
  • τα μόνιμα στοιχεία του χαρακτήρα μας διαμορφώνονται από τις αντίστοιχες ενέργειές μας γι'αυτό πρέπει να δίνουμε στις ενέργειές μας κάποια ποιότητα
  • μεγάλη και καθοριστική σημασία έχει ο εθισμός από τη νεαρή ηλικία
2.Οὕτω δή καί...Με το τροπικό επίρρημα οὕτω ολοκληρώνεται ο συλλογισμός του στοχαστή από την προηγούμενη ενότητα τη σχετική με τις τέχνες.Με τον σύνδεσμο δή ανακεφαλαιώνει και εισάγει νέο επιχείρημα που τονίζεται με τον προσθετικό σύνδεσμο καί.Η μέθοδος που τώρα θα χρησιμοποιήσει ο Αριστοτέλης θα είναι η αναλογική όπως υποδηλώνεται από τα επιρρήματα οὕτω,ὁμοίως,ἐκ τοῦ οὑτωσί,κατά τάς διαφοράς.
3.Ο Αριστοτέλης τονίζει στην ενότητα αυτή τον κοινωνικό χαρακτήρα της ηθικής αρετής που αποδεικνύεται στις καθημερινές μας σχέσεις στις οποίες συνδυάζουμε την ηθική αρετή και την ηθική πράξη.Έτσι σε κάποιες συγκεκριμένες περιστάσεις αποδεικνυόμαστε:
  • δίκαιοι και άδικοι στις σχέσεις μας με τους ανθρώπους
  • ανδρείοι και δειλοί στις επικίνδυνες καταστάσεις
  • σώφρονες και ακόλαστοι στις επιθυμίες μας
  • πράοι και οργίλοι σε σχέση με τα συναισθήματά μας
Άρα ο φιλόσοφος προβαίνει στην παρουσίαση παραδειγμάτων από καίριους τομείς της καθημερινής ζωής των ανθρώπων αλλά και από τομείς στους οποίους καταδεικνύεται η ποιότητα των αρετών μας και των πράξεών μας.Ο ένας τομέας είναι οι μεταξύ μας σχέσεις,ο άλλος είναι οι επικίνδυνες καταστάσεις,διότι στα εύκολα όλοι είμαστε καλοί,και ο τρίτος τομέας είναι τα συναισθήματά μας και η διαχείρισή τους αυτό που σήμερα η ψυχολογία ονομάζει συναισθηματική νοημοσύνη και που είναι τόσο σημαντικός τομέας για την ανθρώπινη ψυχοσύνθεση και συμπεριφορά.Ο φιλόσοφος διακρίνει δύο τρόπους συμπεριφοράς που ο ένας οδηγεί στην κατάκτηση των ηθικών αρετών ενώ ο άλλος όχι.
Στο πρώτο παράδειγμα που αναφέρεται στις κοινωνικές σχέσεις των ανθρώπων ο φιλόσοφος αναφέρει  ότι όπως συναλλασσόμαστε με τους άλλους εκφαίνουμε και τον δίκαιο ή άδικο χαρακτήρα μας.Η διαμόρφωση του ήθους αφορά τον ίδιο τον άνθρωπο ο οποίος και φέρει την ευθύνη των πράξεών του.
Με το δεύτερο παράδειγμα ο Αριστοτέλης δείχνει ότι ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν τις δύσκολες καταστάσεις,διαμορφώνει τη στάση και τη συμπεριφορά τους.Έτσι αν μαθαίνουν να αντιμετωπίζουν με ψυχραιμία κια γνώση τα δύσκολα,γγίνονται γενναίοι,αν όχι,δειλοί.
Το τρίτο παράδειγμα τέλος παραπέμπει στις επιθυμίες και στα ανθρώπινα πάθη.Ο φιλόσοφος τονίζει ότι ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν τον ίδιο τους τον εαυτό,και μάλιστα τις επιθυμίες και τις ορμές τους,καθορίζει και τον χαρακ΄τηρα τους.Αν μαθαίνουν να τιθασεύουν και να εκλογικεύουν τις επιθυμίες τους,γίνονται συνετοί και πράοι,αν όχι, ασύδοτοι και οξύθυμοι.Είναι λοιπόν καθοριστικός ο τρόπος  συμπεριφοράς σε αυτά τα τρία πεδία για την ηθική ποιότητα του ανθρώπου.
4.Ἐν αὐτοῖς:το αὐτοῖς είναι ουδετέρου γένους και αναφέρεται στους τομείς της συμπεριφοράς των ανθρώπων και όχι στους ίδιους τους ανθρώπους.Συγκεκριμένα αναφέρεται στο ἐν τοῖς συναλλάγμασι,στο ἐν τοῖς δεινοῖς και στο περί τάς ἐπιθυμίας και στο περί τάς ὀργάς.
5.Σώφρονες είναι αυτοί που δείχνουν εγκράτεια και αντιστέκονται στις επιθυμίες τους ενώ απέχουν συστηματικά από τις σωματικές ηδονές.
Ακόλαστοι είναι αυτοί που αφήνονται στις επιθυμίες τους και παραδίδονται χωρίς μέτρο στις σωματικές ηδονές.
Πράοι είναι εκείνοι που αντιδρούν συγκρατημένα στα συναισθήματα οργής ενώ οργίλοι είναι αυτοί που δεν μπορούν να συγκρατήσουν τις εκρήξεις οργής και αντιδρούν συχνά με τρόπο βίαιο.
6.Γινόμεθα-γίνονται-πράττοντες-ἐθιζόμενοι:με τη χρήση των ρηματικών τύπων που αναφέρονται σε πράξεις δηλώνεται και ενέργεια δηλώνεται και επανάληψη.Δίνεται λοιπόν η ευκαιρία στον Αριστοτέλη να δείξει ότι η απόκτηση της ηθικής αρετής είναι αποτέλεσμα κάποιων ενεργειών και μάλιστα αυτόβουλων ενεργειών των ανθρώπων και ότι δεν υπάρχει εκ φύσεως στον άνθρωπο.
7.Ο κοινωνικός χαρακτήρας της αρετής:όλα τα χαρακτηριστικά της αρετής καθώς και η απόκτησή της μας ενδιαφέρουν στον βαθμό που σχετίζονται με την κοινωνική πραγματικότητα και με τις καθημερινές μας δραστηριότητες.Η κοινωνία άλλωστε είναι αυτή που θα κρίνει και θα αξιολογήσει τον βαθμό ηθικότητας ενός ανθρώπου ανάλογα με το πώς συμπεριφέρεται στις διαπροσωπικές του σχέσεις.
8.Οι έξεις προκύπτουν από τον εθισμό:από τα παραδείγματα που αναφέρει ο φιλόσοφος προκύπτει ότι αποκτά κάποιος μια αρετή όχι μόνο όταν ξεκινήσει να κάνει ενάρετες πράξεις αλλά και όταν θα κάνει τις ίδιες πράξεις όντας φορέας αυτής της αρετής.Η διαφορά έγκειται στην ποιότητα των πράξεων.Δηλαδή όταν κάνεις κατ'επανάληψη γενναίες πράξεις , οι γενναίες πράξεις που θα κάνεις στη συνέχεια θα διαφέρουν σε ποιότητα από τις αντίστοιχες γενναίες πράξεις που έκανες όταν ξεκίνησες τη διαδικασία αυτή.η λέξη ἕξις παράγεται από το θέμα του μέλλοντα του ἔχω(ἕξ-) και δηλώνει μια ενέργεια που σημαίνει το να κατέχει κάποιος συνέχεια αυτό που έχει αποκτήσει.
Για τον Αριστοτέλη η λέξη απέκτησε ηθικό περιεχόμενο και είναι τα μόνιμα στοιχεία του χαρακτήρα μας που αποκτώνται με επίπονη άσκηση και συνεχή επανάληψη.Οι ἕξεις είναι ένα από τα "γινόμενα ἐν τῇ ψυχῇ" ενώ τα άλλα δύο είναι τα πάθη και οι δυνάμεις.Τα πάθη είναι όσα δημιουργούν την ευχαρίστηση ή τη δυσαρέσκεια,κοινώς τα συναισθήματα μας,π.χ.επιθυμία,οργή,φόβος,μίσος,φιλία.Οι δυνάμεις είναι οι δυνατότητες συμμετοχής μας στα πάθη και κατά πόσο αυτά έχουν γίνει μόνιμο στοιχείο του χαρακτήρα μας,δηλαδή τα πάθη υπάρχουν μέσα σε κάθε άνθρωπο αλλά ο κάθε άνθρωπος συμμετέχει στα πάθη του σε διαφορετικό βαθμό,μικρότερο ή μεγαλύτερο.Τα μόνιμα αυτά στοιχεία του χαρακτήρα μας αποκτώνται με τις ἕξεις,δηλαδή τις συνεχείς επαναλήψεις παρόμοιων πράξεων.
Σήμερα η λέξη έξη έχει ψυχολογικό περιεχόμενο και αναφέρεται στη συνήθεια ως αποτέλεσμα της επανάληψης,της μάθησης ή της επίδρασης κάποιου άλλου παράγοντα.
9.Διό δεῖ τάς ἐνεργείας ποιάς ἀποδιδόναι:η έξη είναι ουδέτερη έννοια και ως εκ τούτου μπορεί να είναι καλή ή κακή,γι'αυτό ο φιλόσοφος δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ποιότητα των ενεργειών μας.Ο Αριστοτέλης στη συνέχεια θα πει ότι ενάρετες πράξεις δεν λέγονται αυτές που μοιάζουν με τις πράξεις των ενάρετων ανθρώπων αλλά αυτές που γίνονται με τον τρόπο που τις κάνουν οι ενάρετοι άνθρωποι.
10.Η παιδαγωγική αξία του εθισμού:όπως ο Πλάτων έτσι και ο Αριστοτέλης τονίζει τη μεγάλη αξία που έχει η διαπαιδαγώγηση τόσο ιδιωτική όσο και δημόσια για την κοινωνική και ατομική ζωή του ανθρώπου.Τόνισε κυρίως δύο στοιχεία:α)την πρωτεύουσα σημασία της παιδείας και της αγωγής,β)το ότι όσο πιο νωρίς ξεκινήσει η παιδεία και η αγωγή τόσο μεγαλύτερες πιθανότητες υπάρχουν για θετικά αποτελέσματα.Ο Αριστοτέλης θεωρεί ότι ο άνθρωπος πρέπει να συνηθίζει από μικρός σε ηθικές ενέργειες για να φτάσει στην κατάκτηση των ηθικών αρετών κατά την ενηλικίωσή του.Αυτή η διαδικασία πρέπει να ξεκινήσει από τη  μικρή ηλικία γιατί τότε είναι που διαμορφώνεται η ηθική του συνείδηση και σ'αυτή τη διαμόρφωση παίζει καθοριστικό ρόλο το οικογενειακό και το κοινωνικό περιβάλλον του παιδιού.Οι παιδαγωγικές αυτές αντιλήψεις ισχύουν και σήμερα και θεωρούνται από τους βασικούς άξονες της σύγχρονης παιδαγωγικής αντίληψης.
Οι απαντήσεις στις ερωτήσεις έχουν απαντηθεί στα σχόλια.