Πέμπτη, 21 Νοεμβρίου 2013

Πολιτεία,Ενότητα 12

Πολιτεία,Ενότητα 12
Η απροθυμία των φιλοσόφων
Μετάφραση
-Τι λοιπόν;Δεν είναι φυσικό,είπα εγώ,και δεν βγαίνει αναγκαστικά ως συμπέρασμα από αυτά που έχουμε προαναφέρει,ότι δηλαδή ούτε οι απαίδευτοι και αυτοί που δεν έχουν γνωρίσει την αλήθεια θα μπορούσαν ποτέ να κυβερνήσουν ικανοποιητικά μια πόλη,ούτε εκείνοι που αφήνονται να ασχολούνται ως το τέλος της ζωής τους με την παιδεία;
Εκείνοι, οι πρώτοι( δεν θα μπορούσαν να ασχοληθούν), γιατί δεν έχουν ένα σκοπό στη ζωή τους προς τον οποίο καταβάλλοντας προσπάθεια πρέπει να κάνουν τα πάντα,όσα τυχόν πράττουν στην ιδιωτική και τη δημόσια ζωή,ενώ οι δεύτεροι επειδή δεν θα αναμειχθούν με τη θέλησή τους στον πρακτικό βίο,νομίζοντας ότι έχουν εγκατασταθεί στα νησιά των Μακάρων,αν και είναι ακόμα ζωντανοί;
-Αλήθεια,είπε.
-Δικό μας έργο λοιπόν,είπα εγώ, των ιδρυτών της πολιτείας είναι να εξαναγκάσουμε τις εξαιρετικές φύσεις να φθάσουν προς το μάθημα που προηγουμένως αναγνωρίσαμε ως ανώτατο,δηλαδή να δουν το Αγαθό και να ανέβουν εκείνη την ανηφορική οδό,και όταν το δουν ικανοποιητικά,αφού ανέβουν,να μην τους επιτρέπεται αυτό που τώρα τους επιτρέπεται.
-Ποιο δηλαδή είναι αυτό;
-Το να μένουν συνεχώς στον ίδιο τόπο,είπα εγώ,και να μη θέλουν να κατεβαίνουν πάλι κοντά σ'εκείνους τους δεσμώτες ούτε να μετέχουν μαζί μ'αυτούς στους κόπους και στις τιμές,είτε είναι ταπεινότερες είτε σπουδαιότερες.
Σχολιασμός
1.Διαγραμματική απόδοση της ενότητας
  • η φωτεινή περιοχή έξω από το σπήλαιο συμβολίζει τον κόσμο της νόησης που κυριαρχείται από τις Ιδέες και στη μεγαλύτερή του ένταση το ηλιακό φως συμβολίζει την Ιδέα του Αγαθού,που είναι η υπέρτατη Ιδέα και στόχος κάθε φιλοσοφημένου ανθρώπου.Των φιλοσόφων-βασιλέων δηλαδή οι οποίοι πρόκειται να κυβερνήσουν την ιδεώδη πολιτεία.
  • στη συνέχεια ο Πλάτων προχωρεί στη διάκριση αυτών που μπορούν και αυτών που δεν μπορούν να κυβερνήσουν.Κριτήριο είναι η παιδεία τους και η ικανότητά τους να ασχοληθούν με τις ανάγκες της πόλης.
  • από τον διαχωρισμό προκύπτουν αυτοί που είναι απαίδευτοι και άπειροι αληθείας και οι φιλόσοφοι που μοναδική τους ενασχόληση είναι η φιλοσοφία μέχρι το τέλος της ζωής τους.Οι πρώτοι πρέπει να αποκλειστούν από την εξουσία ,ενώ οι δεύτεροι να παρακινηθούν ώστε να ασχοληθούν με τη διακυβέρνηση της πόλης.
  • σκοπός των οικιστών της Πολιτείας είναι να αναγκάσουν τους χαρισματικούς να ασχοληθούν με τα κοινά.
  • οι χαρισματικοί και φιλοσοφημένοι άνθρωποι έχουν την τάση να μην κατεβαίνουν στο σπήλαιο,  αν και έχουν εκπαιδευτεί ακριβώς γι'αυτόν τον σκοπό.Για τη σωτηρία των υπολοίπων δεσμωτών.
Μεταξύ της 11ης και 12ης ενότητας ο διάλογος του Σωκράτη με τους συνομιλητές του αφορά την έξοδο από το σπήλαιο και την αντίδραση εκείνων των δεσμωτών που βγαίνουν στο φως.Οι δεσμώτες δεν έχουν αντικρίσει ποτέ τον έξω από τη σπηλιά κόσμο,και πιστεύουν ότι οι σκιές που έβλεπαν μέσα στο σπήλαιο ήταν όντα αληθινά.Αυτός ο κόσμος του σπηλαίου ήταν ο αισθητός κόσμος τον οποίο εμείς θεωρούμε πραγματικό.Αν κάποιος δεσμώτης απελευθερωθεί και βγει στο φως,στην αρχή πονάνε τα μάτια του και θέλει να γυρίσει πίσω.Σιγά σιγά όμως συνηθίζει και καταλαβαίνει ότι όσα βλέπει είναι αληθινά ,είναι η υπέρτατη ιδέα του Αγαθού που οδηγεί στη γνώση και την αλήθεια. Η πορεία ,λοιπόν,του απελευθερωμένου δεσμώτη συμβολίζει την πορεία του ανθρώπου να βγει από την άγνοια,την πλάνη και τη φαινομενικότητα και να φτάσει στην πραγματική αλήθεια.Συμβολίζει τον αγώνα του ανθρώπου να βρει την αλήθεια έξω από αυτά που του διδάσκουν ή από αυτά που του επιτρέπουν να μάθει.
Οι απαίδευτοι πολιτικοί,τυχαίοι και αφιλοσόφητοι δεν μπορούν να κυβερνήσουν σωστά μια πολιτεία,διότι τους λείπει η παιδεία,διότι δεν έχουν κατακτήσει την αρετή και διότι δεν έχουν άλλο στόχο στη ζωή τους παρά μόνο το προσωπικό τους συμφέρον.Οι φύλακες της πολιτείας όμως έχουν μοναδικό στόχο να υπηρετήσουν την πόλη και τα συμφέροντα και των τριών τάξεών της.Αντίθετα οι στόχοι και τα κίνητρα των απαιδεύτων είναι ταπεινά.Είναι ιδιοτελείς,αλαζόνες και ανεύθυνοι απέναντι στα μεγάλα προβλήματα της πολιτείας,ανάξιοι και ανίκανοι να διαχειριστούν με επιτυχία τις υποθέσεις της και να εξασφαλίσουν την ευδαιμονία σε όλες τις τάξεις.
Η απροθυμία όμως των φιλοσόφων να επιστρέψουν στο σπήλαιο βρίσκει αντίθετο τον Σωκράτη,
ωστόσο αυτή είναι η πραγματικότητα του καιρού του.Οι φιλόσοφοι αδιαφορούν για την τύχη των υπολοίπων,αφιερώνονται αποκλειστικά στη μελέτη της επιστήμης,πράγμα που τους κατατάσσει στην ίδια μοίρα με τους απαίδευτους και τους αδαείς.Στα ηνία της πόλης βρίσκονται οι αμαθείς και οι άπειροι αληθείας και αυτό φαίνεται στην εποχή του φιλοσόφου,αφού οι πολιτικοί της εποχής του γίνονται έρμαια της ακολασίας τους και της εγωπάθειάς τους και εξυπηρετούν μόνο τα οφθαλμοφανή υλικά τους συμφέροντα.Τα αίτια της παρακμής που παρατηρούνται στην πόλη οφείλονται αποκλειστικά σε αυτούς τους ανθρώπους.
2.Η έννοια του Αγαθού
Η ερμηνεία αυτού του όρου έχει απασχολήσει όλους τους μελετητές του Πλάτωνα αλλά είναι δύσκολο να ορίσουμε με ακρίβεια τι σημαίνει.Πάντως η έννοια αυτή έχει καίρια θέση στη δόμηση του ηθικού πλατωνικού βίου και στη λειτουργικότητα της πλατωνικής πολιτείας.Ο Πλάτων περιγράφει την πορεία για την κατάκτηση του Αγαθού με τις λέξεις ἀναβῆναι και ἀνάβασιν,για να δείξει ότι η πορεία προς αυτό είναι δύσκολη και ανηφορική.Από την άλλη χρησιμοποιεί τις λέξεις ἀφικέσθαι,ἴδωσιν και ἰδεῖν για να δείξει ότι η θέαση του Αγαθού είναι εφικτή,είναι προσεγγίσιμο στον καθένα αλλά απαιτείται βούληση και πνευματική δύναμη.
Το Αγαθόν:
  • η θέασή του δίνει στους άρχοντες τη δυνατότητα να κυβερνήσουν
  • είναι η ανώτερη από όλες τις ιδέες
  • είναι το μέγιστον μάθημα
  • είναι η πηγή του όντος και της γνώσης
  • οδηγεί στην ευδαιμονία της ψυχής
  • είναι το είναι και ό,τι διατηρεί το είναι
  • είναι η τάξη-ο κόσμος και η ενότητα που διατηρεί την πολλαπλότητα
  • είναι αυτό που παρέχει την αλήθεια και την επιστήμη
  • είναι η πηγή της αλήθειας της ύπαρξης και κάθε αξίας
  • προσεγγίζεται μόνο με τον νου ,με το λογιστικόν μέρος της ψυχής
  • ταυτίζεται με τον Θεό
Η πίστη του Πλάτωνα στην αξία των Ιδεών τον οδήγησε στο συμπέρασμα ότι η επιστημονική γνώση αντλεί την ύπαρξή της από τη γνώση των ειδών,που με τη σειρά τους λαμβάνουν υπόσταση από την υπέρτατη Ιδέα που είναι η Ιδέα του Αγαθού.Το Αγαθόν επομένως βρίσκεται στην κορυφή της πυραμίδας των Ιδεών,άρα είναι μια απόλυτη οντότητα  ανεξάρτητη από το πνεύμα μας,και δεν υπόκειται σε καμία μεταβολή.Οι άλλες Ιδέες αποτελούν συστατικά μέρη του Αγαθού και είναι ισότιμες μεταξύ τους,συνεπώς το Αγαθόν είναι η πηγή των όντων αλλά και η βασική προϋπόθεση για την ύπαρξή τους.Το Αγαθόν όμως δεν υπάρχει μόνο στον αθέατο κόσμο του πνεύματος αλλά αντικατοπτρίζεται και στην καθημερινή μας ζωή και γι'αυτό γίνεται προσιτό στους ανθρώπους.Όχι όμως σε όλους αλλά σε όσους μπορούν να το φτάσουν με τον πνευματικό τους αγώνα.Οι μορφές με τις οποίες εμφανίζεται στον καθένα από μας είναι απτές και εμείς επιλέγουμε ποια μας ταιριάζει καλύτερα,για παράδειγμα κάποιος εκπαιδεύεται και διδάσκεται τη γενναιότητα,αλλά αυτό δεν τον κάνει αυτομάτως αγαθό άνθρωπο και ενάρετο.Έχει γνωρίσει όμως μια πτυχή του Αγαθού η οποία αποτελεί την προϋπόθεση για να γνωρίσει και τις άλλες πτυχές του και να φτάσει στην ολότητα της έννοιας.Αν λοιπόν συγκροτήσουμε σε Ιδέες τα πρότυπα μιας εξελιγμένης κοινωνίας,όπως τη γενναιότητα,τη δικαιοσύνη,την ελευθερία ή την αξιοκρατία,τότε θα δημιουργήσουμε μια απόλυτη Ιδέα για το Αγαθόν που είναι μεν πολυσχιδής αλλά και αδιαίρετη.Το Αγαθόν λοιπόν διαμορφώνει τον ανθρώπινο βίο πάνω σε υγιή πρότυπα και συνέχει με αυτόν τον τρόπο την πολλαπλότητά του.
Στην επιστημονική πράξη και ζωή το Αγαθόν είναι αυτό που προάγει τη γνώση,εξελίσσει την ανθρώπινη νόηση και ωθεί τις θετικές επιστήμες στο να παρέχουν σαφείς εξηγήσεις για τον κόσμο που μας περιβάλλει.Οι θετικές επιστήμες βέβαια αδυνατούν να ολοκληρώσουν το έργο τους,διότι αν κατάφερναν κάτι τέτοιο,αυτό θα σήμαινε και το τέλος της επιστήμης.
Σε μεταφυσική διάσταση το Αγαθόν ταυτίζεται με τον Θεό,πράγμα στο οποίο κατέληξαν και αρκετοί χριστιανοί θεολόγοι.Εφόσον το Αγαθόν είναι η πηγή της υπόστασης και της νοησιμότητας κάθε όντος,τότε συμπίπτει με το υπέρτατο ον της χριστιανικής θεολογίας που είναι ο Θεός.Βέβαια να έχουμε πάντα κατά νου ότι το Αγαθόν είναι Ιδέα και όχι πρόσωπο όπως είναι ο Θεός στη χριστιανική θεολογία.
Συμπερασματικά να πούμε λοιπόν ότι το Αγαθόν είναι η πηγή κάθε αξίας και η πηγή της ίδιας της υπόστασής μας ως όντων.Είναι καθοριστικός παράγοντας για τον εξωτερικό και εσωτερικό ανθρώπινο βίο,είναι οτιδήποτε καλό μας συμβαίνει και είμαστε υποχρεωμένοι να το διαφυλάξουμε,είναι η ίδια η Ιδέα της ψυχής μας σε μια υπερβατική ερμηνεία της.
3.Οι βέλτιστες φύσεις: πέρα από τα σχόλια που παρέχει το σχολικό εγχειρίδιο για τον όρο " φύσις" ,καλό είναι να γνωρίζουμε ότι η ανθρώπινη φύση διαφοροποιείται συνεχώς μέσω των ερεθισμάτων που δέχεται από το περιβάλλον της είτε με τη δημιουργική μίμηση είτε με την αγωγή και τη διδασκαλία.Διακρίνουμε στην ανθρώπινη φύση παγιωμένα χαρακτηριστικά ,των οποίων η ποιότητα μεταβάλλεται προς το καλύτερο ή προς το χειρότερο ανάλογα με τα ερεθίσματα.
Ο Πλάτων πίστευε ότι η ανθρώπινη ψυχή δεν είναι λευκό χαρτί πάνω στο οποίο αποτυπώνονται οι εμπειρίες του ατόμου.Πίστευε ότι ο καθένας από μας δυνητικά μεταφέρει κάποιες συγκεκριμένες γνωστικές δυνάμεις που φαίνονται στις ικανότητές μας.Ο επικονιαστής είναι η παιδεία που μετατρέπει τη δυνητική αυτή κατάσταση σε ενέργεια και στρέφει την ψυχή των ικανών να αναζητήσουν το Αγαθόν.
Οι άνθρωποι που έχουν την βελτίστην φύσιν και έχουν επίσης εκπαιδευθεί καταλλήλως,είναι εκείνοι που αναλαμβάνουν τη διακυβέρνηση της πολιτείας.Οι βέλτιστες φύσεις αντιστοιχούν κυρίως στην τάξη των επικούρων και φυσικά στην τάξη των παντελών φυλάκων στη συνέχεια.Αυτό γιατί εκείνοι είναι που γνωρίζουν το ηθικά  και πολιτικά σωστό ,εξοβελίζουν κάθε κακό από την ψυχή και την πολιτεία τους και φέρνουν στο φως μόνο τα θετικά γνωρίσματα τόσο του εαυτού τους όσο και του συνόλου,για το οποίο έχουν την ευθύνη.
Μπορεί όμως αυτοί που έχουν το καλό στη φύση τους να πάρουν λάθος κατεύθυνση και να παρεκκλίνουν,με αποτέλεσμα να μην ενδιαφερθούν για το καλό του συνόλου.Εδώ φαίνεται η αξία της παιδείας με την οποία  από νεαρή ηλικία θα πρέπει να έχουν εκπαιδευθεί οι βέλτιστες φύσεις ώστε το καλό που απέκτησαν οι ίδιες να χρησιμοποιηθεί για την ευημερία του συνόλου.
Ο ρόλος της παιδείας είναι ιδιαίτερα σημαντικός γιατί η ανθρώπινη φύση δεν μπορεί να ολοκληρώσει τη διαμόρφωση του ανθρώπινου χαρακτήρα χωρίς την αρωγή της παιδείας.Έτσι λοιπόν ένας εξαίρετος νους που δεν έχει λάβει την κατάλληλη παιδεία,πιθανότατα θα λειτουργήσει αρνητικά   ,γιατί θα έχει διαμορφώσει μια κακή φύση.Άλλωστε η ενάρετη φύση απαιτεί υψηλό βαθμό δυσκολίας και αφοσίωσης,ενώ από την άλλη με μεγάλη ευκολία κάποιος γίνεται κακός.Η παιδεία πέρα από τα άλλα χαρακτηριστικά της(βλ.σχολικό βιβλίο) είναι το μέσον με το οποίο ο φιλόσοφος θα απελευθερώσει τους δεσμώτες από το σπήλαιο της πλάνης και της απαιδευσίας.Ο Πλάτων εννοεί την παιδεία ως στροφή προς τη γνώση,προς το είναι και προς την ιδέα του Αγαθού.
4.Ο ρόλος των φιλοσόφων βασιλέων: χρέος των πεφωτισμένων διανοιών- πνευματικών ανθρώπων θα τους λέγαμε σήμερα- είναι ο φωτισμός και των υπολοίπων μελών της κοινωνίας,εκείνων που δεν μπόρεσαν από τη φύση τους και από την εκπαίδευσή τους να δουν και να αντιληφθούν την αλήθεια και το Αγαθό.Υπάρχει λοιπόν μια κοινωνική αποστολή αυτών των ανθρώπων και για να αντεπεξέλθουν με επιτυχία στην αποστολή τους αυτή είναι απαραίτητο να εντρυφήσουν στον κόσμο της γνώσης και να τον χρησιμοποιήσουν όχι για την προσωπική τους ευδαιμονία αλλά για την ευδαιμονία της πόλης τους.
5.Αίτια εξαιτίας των οποίων οι φιλόσοφοι απαρνούνται τον κοινωνικό τους προορισμό

  • ο κόσμος της νόησης και της γνώσης είναι ιδιαίτερα θελκτικός και οι φιλόσοφοι δεν τον εγκαταλείπουν εύκολα για να ασχοληθούν με τον άχαρο και ανιαρό( και αδιάφορο) κόσμο των πρακτικών αναγκών και της καθημερινότητας.Δεν εγκαταλείπονται εύκολα οι πνευματικές απολαύσεις και η προσωπική μακαριότητα για ένα κόσμο που δεν έχει να προσφέρει τίποτα στον φιλόσοφο παρά μόνο εκνευρισμό και ,πολύ συχνά, στέρηση των πνευματικών απολύσεων στις οποίες έχει συνηθίσει.
  • οι φιλόσοφοι και οι άνθρωποι του πνεύματος δεν πιστεύουν ότι θα γίνουν εύκολα αποδεκτοί από την υπόλοιπη κοινωνία,πρώτον γιατί δεν μοιάζουν με την υπόλοιπη κοινωνία και δεύτερον γιατί θα στερήσουν κάποιους από τα προνόμιά τους στην εξουσία την οποία ήδη κατέχουν.
  • άλλοι από τους φιλοσόφους θεωρούν ότι δεν έχουν τις απαιτούμενες δυνάμεις για να ανταποκριθούν στο έργο που καλούνται να επιτελέσουν.Αν αναλογιστούμε τον σκοταδισμό και την αμάθεια που επικρατούσαν εκείνη την εποχή στις περισσότερες κοινωνίες,είναι εύκολο να καταλάβουμε ότι η θέση των φιλοσόφων δεν είναι και τόσο αξιοζήλευτη.
6.Η στάση του Πλάτωνα απέναντι στην άρνηση των φιλοσόφων
Ο Πλάτων δεν δικαιολογεί την άρνηση των φιλοσόφων να επιστρέψουν στον κόσμο του σπηλαίου,δηλαδή στον κόσμο της καθημερινής τύρβης και της φθοράς του συναγελασμού με τους δεσμώτες.Θεωρεί ότι χρέος των σοφών είναι να στηρίζουν τους άσοφους και να τους οδηγούν στο καλό ως σύνολο,ώστε να ευδαιμονεί καθολικά η πολιτεία και όχι μόνο μια εκλεκτή μερίδα πολιτών της.Ο Πλάτων απεικονίζει τη σύγχρονή του πραγματικότητα διότι στην ιδανική πολιτεία δεν θα συνέβαινε ποτέ αυτό,εφόσον οι φιλόσοφοι βασιλείς έχουν εκπαιδευθεί ακριβώς γι'αυτόν τον λόγο,δηλαδή για να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στο σύνολο ξεπερνώντας την ατομικότητα ,ακόμα κι αν αυτή κατακτήθηκε με τόσο αγώνα και τόσες θυσίες.Απορρίπτει ο φιλόσοφος την ιδιωτεία και το δικαίωμα στην ιδιωτεία ιδίως για τις εκλεκτές φύσεις και καταθέτει απόψεις που θεμελιώνουν μια κοινωνιστική ηθική και πολιτική θέση.Εμφανώς δέχεται ως πρωταρχική ιδιότητα την κοινωνική ιδιότητα του ατόμου,ακόμα κι αν ο αγώνας για την τελείωση είναι μια μοναχική και ατομική περιπέτεια.Διαφοροποιεί όμως τον μοναχικό δρόμο της παιδείας από την  επιστροφή αυτού του δρόμου που είναι η προσφορά και δηλώνει με έμφαση ότι είναι τερατωδώς εγωιστικό ο πνευματικός άνθρωπος να κρατά την πνευματικότητα για λογαριασμό του.Ακόμα κι αν η απελευθέρωση των φιλοσόφων θεωρηθεί αναχωρητισμός,αυτή η αναχωρητική φιλοσοφία πρέπει να έχει αποδέκτες τους πνευματικά αφώτιστους.Στην πραγματικότητα της εποχής του Πλάτωνα οι φιλόσοφοι,όταν εισέρχονταν στον πολιτικό βίο,ασχολούνταν περισσότερο με τη διαμόρφωση των θεωριών τους και λιγότερο με τα κοινά προβλήματα των συνανθρώπων τους.Πολλοί επίσης έκαναν ό,τι και οι σοφιστές:αποκόμιζαν οικονομικά οφέλη.Αν και ο Πλάτων επιμένει τόσο πολύ στην υποχρέωση των φιλοσόφων να στηρίζουν τους απαίδευτους και αμαθείς της κοινωνίας τους,ο ίδιος στη ζωή του δεν εφάρμοσε αυτή την τακτική.Προσπάθησε είναι αλήθεια, στα νιάτα του αλλά χωρίς επιτυχία,όπως γνωρίζουμε.Αργότερα επανέλαβε την προσπάθειά του στο πρόσωπο των Διονυσίων των Συρακουσών και πάλι χωρίς επιτυχία.Η πραγματικότητα του Πλάτωνα όμως δεν μπορούσε να συμβιβαστεί με την ηθική και πολιτική φιλοσοφία του ιδίου.Ο Πλάτων μιλά για εκλεκτές φύσεις , κατάλληλα διαπαιδαγωγημένες στα πλαίσια της ιδανικής πολιτείας,δεν μιλά για μια εκλεκτή φύση μέσα σε μια πολιτεία φαύλη που δεν είχε καμία διάθεση να διορθωθεί.
7.Το θέμα της ενότητας συνδέεται με το θέμα της Πολιτείας που είναι η δικαιοσύνη,διότι οι φιλόσοφοι έχουν υποχρέωση να υπηρετούν την πολιτεία.Ο καθένας μέσα στην ιδανική πολιτεία πράττει τα ἑαυτοῦ,έτσι και οι φιλόσοφοι οφείλουν να πράξουν τα ἑαυτῶν για να είναι ευδαίμων ολόκληρη η πολιτεία.
Τα θέματα του σχολικού βιβλίου
1.Η στάση του Πλάτωνα φαίνεται ίσως αυστηρή και υπερβολική αλλά μην ξεχνάμε ότι ο ρόλος των φιλοσόφων- βασιλέων στην επίτευξη της ιδανικής πολιτείας είναι καίριος.Αν αυτοί δεν συμμορφώνονται με το αίσθημα καθήκοντος βάσει του οποίου έχουν ανατραφεί και εκπαιδευθεί,δημιουργούνται τριγμοί στο οικοδόμημα της πολιτείας και δεν μπορεί να ενυλωθεί το ιδανικό μοντέλο ζωής που οραματίζεται ο ιδρυτής της.Από την άλλη ο Πλάτων θεωρεί αναίδεια και αήθεια να κρατούν οι φιλόσοφοι μόνο για τον εαυτό τους το δώρο της γνώσης και της πνευματικής προκοπής.Μια πόλη δεν μπορεί να θεωρηθεί ευτυχισμένη και ευδαίμων αν ένα μικρό τμήμα του πληθυσμού της ευημερεί , ενώ το μεγαλύτερο βρίσκεται στην αμάθεια και στην κοινωνική περιθωριοποίηση.Ο Πλάτων όμως σκοπίμως συγχέει την ιδανική πολιτεία με την πραγματικότητα του καιρού του,όπου άνθρωποι της σοφίας και του πνεύματος αδιαφορούσαν για τα κοινά και ιδιώτευαν απολαμβάνοντας μόνο σε ατομικό επίπεδο τις πνευματικές ηδονές και περιφρονώντας όλους εκείνους που η ενασχόλησή τους με την καθημερινή βιωτή τους έκανε απνευμάτιστους και αδαείς.
2.Είναι αλήθεια ότι όταν κάποιος αποκτήσει εξουσία δεν την αποχωρίζεται εύκολα.Υπάρχουν ωστόσο περιπτώσεις ανδρών οι οποίοι αφού υπηρέτησαν τη χώρα τους,αποσύρθηκαν χωρίς να ζητήσουν κάποιο αντάλλαγμα για τις υπηρεσίες τους.Ως παραδείγματα μπορούμε να αναφέρουμε τον Σόλωνα στην Αθήνα ο οποίος,αφού θέσπισε νόμους για την κοινωνική βελτίωση των φτωχότερων Αθηναίων,αποσύρθηκε από το πολιτικό προσκήνιο.Παρομοίως ενήργησε ο Λυκούργος στη Σπάρτη.Μετά το πέρας του νομοθετικού του έργου παρέδωσε την εξουσία του,για να μην εξαναγκαστεί να αλλάξει τις νομοθετικές του μεταρρυθμίσεις.Ο Ρωμαίος Κιγκινάτος,ενώ απέκτησε δικτατορική εξουσία για να σώσει τη Ρώμη από τους Γότθους,στη συνέχεια απεκδύθηκε τα προνόμιά του και αποσύρθηκε στα κτήματά του.